Εξήγηση και πληροφορίες για όλους τους μήνες του χρόνου

Sharing is caring!

Εξήγηση και πληροφορίες για όλους τους μήνες του χρόνου

Πίνακας περιεχομένων

Ιανουάριος

Ο λαός τον λέει μερικές φορές και απλά Γενάρη. Είναι ο πρώτος μήνας του χρόνου, πήρε το όνομα από το θεό των Ιταλών Ιανό, που ήταν προστάτης του έτους. Στην πρώτη του Ιανουαρίου η αρχαία Ρώμη γιόρταζε με μεγαλοπρέπεια το θεό Ιανό, με οργιαστικές τελετές. Σήμερα κάτι έχει μείνει από το έθιμο αυτό στη δική μας Πρωτοχρονιά.

Από τη θέση του στο χωρισμό των εποχών ονομάζεται «μεσοχείμωνας» και «καλαντάρης» (γιατί τραγουδιούνται την Πρωτοχρονιά τα κάλαντα). Μα τον συναντάμε στη λαογραφία και με διάφορα άλλα ονόματα.

Φεβρουάριος

Ο Φεβρουάριος είναι δεύτερος στη σειρά μήνας του ημερολόγιου μας (Ιουλιανού). Το όνομά του έχει λατινική προέλευση (Februarius) από το ρήμα februare (καθαρίζω), γιατί στη διάρκειά του, τη ρωμαϊκή εποχή, γίνονταν γιορτές θρησκευτικού εξαγνισμού και καθαρισμού.

Αρχικά (46 μ.Χ.) με το Ιουλιανό ημερολόγιο, που πήρε το όνομά του από τον Ιούλιο Καίσαρα που το καθιέρωσε, έχει 30 ημέρες. Μεταγενέστερα αφαιρέθηκε μια ημέρα και προστέθηκε στον Αύγουστο για να τιμηθεί ο αυτοκράτορας Αύγουστος και μεταγενέστερα περιορίστηκαν σε 28 οι ημέρες του Φεβρουαρίου.

Κάθε τέσσερα χρόνια, για να συντονίζεται το έτος των 365 ημερών στο ηλιακό έτος, προστίθεται στο Φεβρουάριο μια μέρα. Επειδή ο Φεβρουάριος έχει από 2-3 ημέρες λιγότερες από τους άλλους μήνες του χρόνου, ονομάζεται οπό το λαό και «Κουτσοφλέβαρος». Η προσωνυμία αυτή φαίνεται πως του έχει δοθεί ίσως και ως υβριστική για την «αναπηρία» του, στις ημέρες γιατί κατά το μήνα αυτόν επικρατεί καιρός με πολλές βροχές και απότομες μεταβολές από την ηλιοφάνεια στα χιόνια και το τσουχτερό κρύο που επισημαίνεται και με το λαϊκό παροιμιακό χαρακτηρισμό: «Ο Φλεβάρης και αν φλεβίσει καλοκαίρι θα μυρίσει, μα αν σώσει και κακιώσει μες στο χιόνι θα μας χώσει».

Μάρτιος

Ο Μάρτιος είναι ο τρίτος μήνας του χρόνου και ο πρώτος της άνοιξης. Ο Ρωμύλος καθιέρωσε το Μάρτη πρώτο μήνα του χρόνου για να τιμήσει το θεό Άρη, που τον θεωρούσε γενάρχη των Ρωμαίων. Ο Άρης στα λατινικά λέγεται Mars κι από κει πήρε κι ο μήνας τ’ όνομά του. Στις 20 προς 21 του Μάρτη έχουμε την εαρινή ισημερία, δηλ. 12 ώρες μέρα και 12 ώρες νύχτα.

Ο καιρός το Μάρτη είναι πολύ άστατος, γιατί είναι ένα μεταβατικό στάδιο απ’ το χειμώνα στην άνοιξη. Γι’ αυτό κι ο λαός μας έχει δώσει πολλά ονόματα στο Μάρτη και πολλές παροιμίες συνδέονται μ’ αυτόν Ο λαός τον αποκαλεί γδάρτη, παλουκοκάφτη, κλαψομάρτη και πεντάγνωμο.

Επειδή ο καιρός αλλάζει εύκολα το Μάρτη ο λαός μας λέει: «Ο Μάρτης ο πεντάγνωμος πέντε φορές εχιόνισε και πάλι το μετάνοιωσε που δεν εξαναχιόνισε». Επειδή το κρύο δεν υποχωρεί εντελώς, αλλά μερικές φορές είναι πολύ έντονο, υπάρχει η παροιμία: «Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκάφτης».

Επειδή όμως παρόλ’ αυτά η άνοιξη και το καλοκαίρι έρχονται, ο λαός μας λέει: «Μάρτης κι αν χιονίσει, καλοκαίρι θα μυρίσει».

Ο Μάρτης είναι ο μήνας της αναζωογόνησης και του οργασμού της φύσης. Ανεβαίνει η θερμοκρασία, γλυκαίνει ο καιρός, η γη γεμίζει πράσινο χορτάρι, τα δέντρα βγάζουν βλαστούς και φύλλα και τα ζώα ξυπνούν απ’ το χειμωνιάτικο ύπνο τους. Οι γεωργοί κάνουν τις τελευταίες προετοιμασίες κι αρχίζουν τη σπορά. Βοτανίζουν και σκαλίζουν τα σπαρμένα χωράφια και κλαδεύουν τα δέντρα. Ο Μάρτης είναι ωραίος μήνας. Ομορφαίνει η φύση και προκαλεί στην καρδιά του ανθρώπου αισιοδοξία για την άνοιξη που έρχεται, μετά τη μελαγχολία του χειμώνα.

Απρίλιος

Ο Απρίλιος είναι ο τέταρτος μήνας του χρόνου και στο Ιουλιανό και στο Γρηγοριανό ημερολόγιο. Στο παλιό ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν ο δεύτερος μήνας και είχε 29 ημέρες. Από τον Ιούλιο Καίσαρα κι έπειτα έχει 30. Το όνομά του το πήρε από το λατινικό απρίρε (=ανοίγω), επειδή από αυτό το μήνα αρχίζει η άνοιξη. Οι αρχαίοι Ρωμαίοι είχαν αφιερώσει τον Απρίλιο στην Αφροδίτη και είχαν ιερές ημέρες την πρώτη και την 23η.

Το μήνα αυτό οι γεωργοί σπέρνουν τα ρεβίθια, τα φασόλια, τον αραβόσιτο, το κεχρί κ.ά., και αρχίζει η σπορά του βαμβακιού. Ο μήνας αυτός λέγεται και Αηγιωργίτης και Λαμπριάτης, εξαιτίας των δύο γιορτών που συνήθως είναι τότε. Θεωρείται μαζί με το Μάιο ο μήνας των λουλουδιών γι’ αυτό υπάρχει και η παροιμία «Ο Απρίλης με τα λούλουδα κι ο Μάης με τα ρόδα». Όμως τυχαίνει καμιά φορά να κάνει βροχή και κρύο στις αρχές του γι’ αυτό και λένε «Και τ’ Απριλιού στις δεκαοχτώ ψόφησε η πέρδικα στ’ αβγό». Από τα έθιμα που σχετίζονται με τον Απρίλιο σπουδαίο είναι της πρωταπριλιάς. Αυτή την ημέρα, την πρώτη δηλαδή του Απριλίου, συνηθίζουν να λένε ψέματα και να κάνουν αστεία. Τα άλλα έθιμα είναι σχετικά με το Πάσχα και τη γιορτή του Αγίου Γεωργίου, που ο λαός λέει πως είναι η αρχή του καλοκαιριού.

Μάιος

Ο Μάιος είναι ο πέμπτος μήνας του χρόνου, κατά το Ιουλιανό και γρηγοριανό ημερολόγιο κι έχει τριάντα μία μέρες. Κατά τον Πλούταρχο το όνομα του μήνα οφείλεται στη μητέρα του Ερμή, τη Μαία, γιατί ήταν αφιερωμένος στον Ερμή. Άλλοι όμως υποστηρίζουν ότι είναι επώνυμο ηλικίας, που δηλώνει μεγαλύτερη ηλικία: «μαιώρεις γαρ ο πρεσβύτεροι».

Ο Μάης θεωρείται ο κύριος μήνας της μαγείας κι απ’ αυτό προέρχεται η φράση «Μάη μου, μάγεψέ τον». Έτσι ερμηνεύονται και πολλές προλήψεις που υπάρχουν στο λαό, απ’ τις οποίες σπουδαιότερη είναι να μην τελούνται γάμοι κατά το Μάη, γιατί μαγεύονται.

Σε πολλά μέρη της Ελλάδας αποφεύγεται κάθε σοβαρή εργασία κατά το Μάη και κατά την 1η του μήνα γίνονται συμβολικές πράξεις για την αποφυγή κακού επηρεασμού. Έτσι τρώνε το πρωί της 1ης του μήνα σκόρδο, για ν αποφύγουν τη βασκανία, πίνουν «αμίλητο νερό», που έφερε απ’ τη βρύση κάποια παρθένα που δε μίλησε σ’ όλη τη διαδρομή, οι γυναίκες δένουν στο κεφάλι ξύλο για ν’ αυξηθούν οι τρίχες του κεφαλιού όπως αυτό κλπ.

Σ’ όλες τις χώρες του βόρειου ημισφαίριου, η 1η του Μάη γιορτάζεται με έξοδο στην ύπαιθρο και σ’ όλο τον κόσμο οι εργάτες γιορτάζουν την επέτειο της εξέγερσής τους το 1886 στο Σικάγο, με συγκεντρώσεις και διάφορες εκδηλώσεις.

Ιούνιος

Ο Ιούνιος είναι ο 6ος μήνας του έτους λέγεται και θεριστής. Από τον Ιούνιο αρχίζει η εποχή του καλοκαιριού. Τ’ όνομά του το οφείλει σε μια αρχαία ρωμαϊκή θεά, αντίστοιχη της ελληνικής Ήρας. Έχει 30 ημέρες. Την 21η ημέρα του Ιουνίου παρατηρείται για το βόρειο ημισφαίριο η μεγαλύτερη σε χρονική διάρκεια ημέρα. Στην Ελλάδα η μέρα φτάνει περίπου τις 15-16 ώρες. Κατά τη διάρκεια του Ιουνίου γίνεται ο θερισμός του σταριού, που έδωσε στο μήνα την ονομασία θεριστής. Είναι βασικά ο μήνας όπου αρχίζουν να ωριμάζουν τα περισσότερα φρούτα. Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος, καθώς και στο ότι το μήνα αυτό τοποθετούν στα ήμερα συκόδεντρα τους ορνιούς για τη γονιμοποίηση, πήρε και το όνομα ορνιαστής ή απαρνιαστής.

Σπουδαιότερη γιορτή του είναι η γιορτή των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, καθώς και η γιορτή των Αγίων Πάντων. Εκείνη όμως η γιορτή που προσδίνει μια ιδιαίτερη γραφικότητα στο μήνα είναι η γιορτή του Κλήδονα, στις 24 Ιουνίου κατά τη διάρκεια της γιορτής του Αγίου Ιωάννη.

Ιούλιος

Ο Ιούλιος είναι ο έβδομος μήνας του χρόνου λέγεται και αλωνάρης. Είναι ο μήνας που βρίσκεται στην καρδιά του καλοκαιριού. Το όνομά του το οφείλει στο Ρωμαίο αυτοκράτορα Ιούλιο Καίσαρα. Ο λαός τον ονομάζει και αλωνάρη, γιατί κατά τη διάρκεια του μήνα αυτού γίνεται το αλώνισμα του σταριού. Το γεγονός αυτό, καθώς και το ότι το μήνα αυτό «γυαλίζουν» τα σταφύλια, δηλαδή αρχίζουν και ωριμάζουν, έγινε αιτία ο μήνας να ονομαστεί και γυαλιστής ή γυαλινός. Εξαιτίας της μεγάλης ζέστης του λέγεται ότι ο λαός προτιμά σα φαγητό του τον ψητό κόκορα και μάλιστα τον όχι πολύ ψαχνωμένο. «Φάε πίτα το Γενάρη, κόκορα τον αλωνάρη».

Στις 20 Ιουλίου γιορτάζεται η μνήμη του προφήτη Ηλία, γι’ αυτό και Άι-Λιας είναι το όνομα που παίρνει ο μήνας εξαιτίας της γιορτής αυτής. Ο Ιούλιος έχει 31 ημέρες.

Αύγουστος

Ο Αύγουστος είναι ο όγδοος μήνας του χρόνου. Έχει 31 μέρες. Στο ημερολόγιο οι Ρωμαίοι τον είχαν για 5ο και οι Βυζαντινοί για τον τελευταίο μήνα του χρόνου. Το όνομά του το πήρε από τους Ρωμαίους, που έδωσαν πρώτα αυτόν τον τίτλο στον αυτοκράτορα Οκταβιανό. Ο Αύγουστος είναι ο ζεστότερος μήνας του έτους. Σε τούτο το μήνα οι καλοκαιριάτικες ζέστες φθάνουν στο κατακόρυφο.

Οι αγρότες το μήνα αυτό βρίσκονται σε μεγάλη κίνηση. Κάνουν τη συγκομιδή των δημητριακών, το τρύγημα των αμπελιών και προετοιμάζονται για τις δουλειές των φθινοπωρινών μηνών° καίνε την καλαμιά στα σιταροχώραφα, ξεριζώνουν τ’ αγριόχορτα από τα χωράφια κ.ά. Επίσης ο Αύγουστος είναι ο μήνας, όπου ωριμάζουν τα πιο πολλά φρούτα: σύκα, σταφύλια, ροδάκινα, αχλάδια, δαμάσκηνα κλπ.

Είναι ο πιο αγαπητός μήνας του λαού. Υπάρχουν πολλά στοιχεία στη λαογραφία μας για τον Αύγουστο (παροιμίες, προλήψεις κλπ.). Να δύο παροιμίες: «Τ’ Αυγούστου τα βοριάσματα χειμών’ αναθυμούνται» (δηλαδή, στην πραγματικότητα, από τον Αύγουστο αρχίζει ο χειμώνας) «Αύγουστε, καλέ μου μήνα να’σουν δυο φορές το χρόνο» (επειδή υπάρχουν άφθονα φρούτα και είναι ο μήνας συνήθως των διακοπών).

Ο Αύγουστος είναι ο καθαυτό μήνας των διακοπών. Τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και οι εργαζόμενοι ορμούν προς την ύπαιθρο, για να απολαύσουν τη φύση και να αναπνεύσουν τον καθαρό αέρα της υπαίθρου. Οι παραλίες και οι ακτές γεμίζουν από κολυμβητές και τουρίστες.

Σεπτέμβριος

Ο Σεπτέμβριος είναι ο ένατος μήνας του χρόνου και ο πρώτος μήνας του φθινοπώρου. Πήρε το όνομά του απ’ το ρωμαϊκό septem = επτά, επειδή το μέτρημα του χρόνου στους Ρωμαίους άρχιζε απ’ το Μάρτη κι έτσι ο Σεπτέμβρης ήταν έβδομος στη σειρά των μηνών. Επίσης, στους βυζαντινούς χρόνους, ο Σεπτέμβρης ήταν ο πρώτος μήνας του χρόνου. Η ορθόδοξη μάλιστα εκκλησία γιορτάζει την 1η Σεπτέμβρη σαν αρχή του εκκλησιαστικού έτους.

Η λαϊκή παράδοση έδωσε στο Σεπτέμβρη διάφορα ονόματα, που ανταποκρίνονται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του μήνα αυτού. Μερικά από αυτά είναι: Σέμπρης, Σταυριάτης, Χινόπωρος, Πετμεζάς, Ορυκτολόγος. Με το Σεπτέμβρη μπαίνουμε στο φθινόπωρο. Αρχίζουν οι πρώτες βροχές, οι συννεφιές, το κρύο, ο αέρας. Τα δέντρα ρίχνουν τα φύλλα τους. Ενώ φαίνεται αρχικά ότι η φύση αρχίζει να πεθαίνει με το φθινόπωρο, μια άλλη ζωή ξεκινά το Σεπτέμβρη, ζωή που έχει σχέση με την αγροτιά. Κατά το μήνα αυτό γίνεται το όργωμα και η σπορά της γης, που την άνοιξη θα χαρίσει τα αγαθά της στους ανθρώπους. Το σιτάρι, το κριθάρι, τα λαχανικά, όλα σχεδόν σπέρνονται και φυτεύονται αυτή την εποχή. Παράλληλα γίνεται τον ίδιο καιρό η συγκομιδή άλλων προϊόντων, όπως ο τρύγος των αμπελιών.

Οκτώβριος

Ο Οκτώβριος είναι ο δέκατος μήνας του χρόνου και ο δεύτερος του φθινοπώρου. Έχει 31 ημέρες και είναι ο πιο κατάλληλος για την καλλιέργεια και τη σπορά των χωραφιών. Ο Ο. στους αρχαίους Έλληνες και στους άλλους λαούς παρουσιάζεται με τα εξής ονόματα: Πιανεψιώνας (Αττικοί), Ηράσιος ( Λακεδαιμόνιοι), Ηραίος (Δελφικοί), Ερμαίος (Κρήτες), Δίος (Μακεδόνες), Ερμαίος (Βιθυνοί), Θεσμοφόριος (Σικελοί), Απογονικός (Κύπριοι), Τεβέθ (Εβραίοι), Πάυνι (Αιγύπτιοι), Οκτόμπερ (Ρωμαίοι), Λιστοπάδ (Σλάβοι) Μπριμέρ (Γάλλοι Α΄ Δημοκρατία). Ο ελληνικός λαός δίνει και τα ονόματα: Αηδημήτρης, Μπρουμάρης και Παχνιστής. Τον θεωρεί έναν από τους μήνες κατά τους οποίους πρέπει να πίνει κανείς το κρασί ανέρωτο, γιατί τον συμπεριλαμβάνει στην παροιμία: «Όποιος μήνας έχει ρο, δε θέλει στο κρασί νερό».

Κατά το ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν ο 8ος μήνας, γι` αυτό και ονομάστηκε Οκτόμπερ = Οκτώβριος. Ήταν αφιερωμένος στον Άρη και τον παρίσταναν με μορφή κυνηγού, ο οποίος έχει λαγό στα πόδια του, πουλιά πάνω από το κεφάλι του και ένα είδος κάδου κοντά του.

Νοέμβριος

Ο Νοέμβριος είναι ο ενδέκατος μήνας του χρόνου και θεωρείται από το λαό ως ο μήνας της σποράς γι` αυτό λέγεται και σποριάς, σποράρης, νιαστής.

Στους Ρωμαίους, που ο χρόνος άρχιζε από το Μάρτη, ήταν ο ένατος μήνας, γι’ αυτό πήρε και το όνομα του από το noνem που σημαίνει 9.

Είναι ο μήνας με τις περισσότερες βροχές και λέγεται σε πολλά χωριά της πατρίδας μας «Σποριάς», γιατί τότε σπέρνονται τα δημητριακά (σιτάρι, κριθάρι κ.ά.).

Επειδή οι μέρες του είναι απ’ τις μικρότερες του χρόνου, λέγεται και «Χαμένος». Το μήνα αυτό καθαρίζουν τ’ αμπέλια απ’ τις ξερές βέργες τους, για να είναι έτοιμα για το κλάδεμα που γίνεται αργότερα.

Τα Εισόδια της Θεοτόκου γιορτάζονται στις 21 του Νοέμβρη και η γιορτή αυτή σε πολλά μέρη λέγεται «Παναγία Πολυσπορίτισσα». Στα χωριά αυτά το βράδυ βράζουν σιτάρι και καλαμπόκι, τα «σπορίδια», που τα τρώνε την άλλη μέρα, αφού πρώτα τα διαβάσει ο παπάς στην εκκλησία.

Επειδή ο Νοέμβρης έχει καταχνιά, λέγεται και «Παχνιστής», αλλού, επειδή δεν είναι ο καιρός σταθερός, λέγεται «Ανακατωμένος» κ.ά. Τέλος είναι ο μήνας που φέρνει το κρύο, γι’ αυτό λένε ότι το κρύο αγριεύει την τελευταία του μέρα, του Αγίου Αντρέα.

Δεκέμβριος

Ο Δεκέμβριος είναι ο δωδέκατος και τελευταίος μήνας του έτους. Η ονομασία του προέρχεται από το γεγονός ότι στο πρώτο ρωμαϊκό ημερολόγιο ο Δεκέμβριος ήταν δέκατος μήνας, επειδή το ημερολόγιο αυτό άρχιζε από το Μάρτιο. Διατήρησε όμως την ονομασία του αυτή και μετά το Διάταγμα του Καρόλου θ’ το 1564 που έλεγε ότι ο χρόνος αρχίζει από τον Ιανουάριο. Επίσης ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Κόμμοδος ονόμασε το Δεκέμβριο «Αμαζών» προς τιμή μιας γυναίκας, που είχε την προσωπογραφία της ως Αμαζόνα πάνω στο δαχτυλίδι του.

Μεταξύ της 21ης και 22ης Δεκεμβρίου ο ήλιος μπαίνει στο ζώδιο του Αιγόκερω και αρχίζει ο χειμώνας. Η μέρα αυτή, δηλαδή η 22η Δεκεμβρίου, έχει τη μικρότερη διάρκεια από όλες τις μέρες του χρόνου και η νύχτα της 22ης Δεκεμβρίου έχει τη μεγαλύτερη διάρκεια.

Ο Δεκέμβριος είναι ονομαστός μήνας για τον ελληνικό λαό για δυο κυρίως αιτίες: για τις χριστιανικές γιορτές του και για το βαρύ κρύο του. Γι’ αυτό και σε διάφορες περιοχές της χώρας μας του έχουν δώσει ορισμένα χαρακτηριστικά ονόματα, όπως «Χριστουγεννάς», «Χριστουγεννάρης», (Ρόδος και Πόντος), «Χριστουγεννιάτης» (Λέσβος), «Χριστουγεννίτης» (Χαλκιδική), επειδή γιορτάζονται τα Χριστούγεννα, επίσης το τριήμερο 4-6 Δεκεμβρίου το λένε «Αη – Νικολοβάρβαρα» από τις γιορτές του αγίου Νικολάου και αγίας Βαρβάρας και το συνδυάζουν πάντα με τις πρώτες χιονοπτώσεις του χειμώνα. Στη Μεσσηνία όμως λένε ότι συνήθως το περισσότερο χιόνι πέφτει την ημέρα των Χριστουγέννων, γι’ αυτό και το λένε Χριστόχιονο.

Διαβάστε το άρθρο εδώ

Post Author: admin